Flaga Republiki Słowackiej.
Słowacy
Mniejszość słowacka w Polsce wywodzi się od rdzennych mieszkańców północnego Spisza i górnej Orawy włączonych do terytorium naszego kraju w czasie odrodzenia państwa polskiego po rozbiorach.
Nazwa
Nazwa Słowacja pochodzi od samookreślenia kraj Słowian, od którego pochodzi także nazwa Słowenia. Obydwa kraje należały do niemieckojęzycznego Cesarstwa Austrii, w którym samookreślenia stawały się nazwami państw po deklaracjach niepodległościowych.
Terytorium
Słowacja leży po południowej stronie łuku Karpat i jest krajem górzystym. Na jego terenie krzyżowały się szlaki z Europy Wschodniej i Zachodniej oraz ze Skandynawii na Bałkany. Do Polski, decyzją Konferencji Ambasarodów, w 1920 r. wszedł fragment górnej Orawy oraz północnego Spisza.
Osadnictwo
Słowacy mieszkają i wywodzą się ze wsi i miasteczek województwa małopolskiego: Chyżne, Czarna Góra, Dursztyn, Falsztyn, Fryudman, Harkabuz, Jabłonka, Jurgów, Kacwin, Krempachy, Lipnica Wielka, Łapszanka, Łapsze Wyżne, Łapsze Niżne, Niedzica, Niedzica Zamek, Nowa Biała, Rzepiska,Trybsz i Zubrzyca Dolna.
Krótki rys historyczny
Słowacka mniejszość narodowa to ludność autochtoniczna górnej Orawy i północnego Spisza. W wyniku działań Państwa Słowackiego w 1939 r. tereny te zostały przyłączone na 6 lat do Słowacji. Po II wojnie światowej i ponownym włączeniu tych terenów do Polski, autochtoniczna mniejszość słowacka była w trudnej sytuacji, pomimo pomocy dla Armii Krajowej w czasie okupacji niemieckiej. Sytuację unormowało dopiero podpisanie porozumienia o przyjaźni i pomocy pomiędzy Polską Rzeczpospolitą Ludową i Czechosławacją w 1947 r. Od tego momentu prawa mniejszości słowackiej są przestrzegane a Słowacy współdziałają społecznie i kulturowo.
Kultura tradycyjna
Kultura ludowa Słowaków ma wiele cech wspólnych dla wszystkich mieszkańców Karpat pochodzenia wołoskiego. Jest to kultura pasterska, w której tradycje i zwyczaje są silnie związane z górskim krajobrazem i wypasem owiec. Polscy Górale Spiscy i Orawscy mają wspólne elementy dziedzictwa ze Słowakami. Różnią się strojami oraz niektórymi zwyczajami. Typowo słowackim zwyczajem, odróżniającym ich od polskich Górali są obchody Święta Łucji, 13 grudnia, zwane Dni Stryg. W słowackiej kulturze ludowej Łucja uważana jest za czarownicę i w dzień ten praktykowane są wróżby miłosne oraz pochody kobiet przebranych na biało nazywane Chodzeniem Łucji. Muzyka ludowa Słowaków ma kilka charakterystycznych instrumentów. Fujara to drewniany instrument dęty o długości ok. 2 metrów wykonany z sosny i wyposażony w 3 otwory na palce, co ogranicza jego skalę wyłącznie do używanej w słowackiej muzyce ludowej. Dudy (Gajdy) to również instrument dęty, ale dzwięki wydobywa się przy pomocy skórzanej dmuchawy (worka) naciskanego ramieniem. Posiadają więcej otworów na palce dzięki czemu wydobywają więcej dźwięków. Słowacka kuchnia również jest bliska kuchni polskich Górali. Ważnym produktem jest bryndza, która aby spełniać kryterium słowackości musi zawierać minimum 50% bundzu czyli sera owczego. Ze słowackiej bryndzy powstają bryndzové halušky czyli kluski ziemniaczane ze skwarkami, gdzie ziemniaki wyrabia się z serem. Chcący poznać kulturę mniejszości słowackiej powinni wybrać się na Dni Kultury Słowackiej w Małopolsce, które odbywają się w polskiej części Spiszu i Orawy.
Netografia
https://www.gov.pl/web/mniejszosci-narodowe-i-etniczne/slowacy
(dostęp 03.2026).
https://tsp.org.pl/
(dostęp 03.2026).
Literatura
- Słowacy w Powstaniu Warszawskim (wybór źródeł), red. J. Ciągwa, J. Špernoga J., Warszawa 2004.
- Kwiek J., Z dziejów mniejszości słowackiej na Spiszu i Orawie w latach 1945-1957, Kraków 2002.
- Molitoris L. Dzieje Słowaków w Polsce do roku 1961, Kraków 2022.
