Chałupa z 1847 r., Mierzwin Duży, 1994. Fot. Artur Gaweł, Podlaskie Muzeum Kultury Ludowej w Wasilkowie. https://pmkl.pl/
Podlasie zachodnie
Podlasie zachodnie to raczej część większego regionu Podlasia niż odrębny, ściśle wyodrębniony etnograficznie obszar z własnym, odrębnym etnonimem. Historyczna kraina Podlasie rozciąga się w północno‑wschodniej Polsce, między dolinami rzek Narwi, Bugu i Biebrzy, i od stuleci stanowiła poglądowe pogranicze kultur i języków – między polskim zachodem a wschodnimi wpływami słowiańskimi. Nazwa Podlasie prawdopodobnie pochodzi od powiązania z Polakami (pod Lachem – „przy Polakach”), co podkreśla jego graniczny charakter wobec wpływów ruskich i litewskich w przeszłości.
Terytorium Podlasia zachodniego obejmuje zachodnie partie historycznego Podlasia i jego sąsiedztwa – m.in. fragmenty obecnych województw podlaskiego, mazowieckiego i lubelskiego na zachód od rzek Bug i Narew. W tej części regionu można wyróżnić zachowane tradycje wiejskie i krajobraz otwartego rolnictwa przeplatany lasami i terenami wodnymi, typowymi dla Niziny Podlaskiej.
Historia osadnictwa na Podlasiu zachodnim jest częścią dłuższej historii Podlasia jako całości. Od wczesnego średniowiecza teren ten był strefą kontaktów między osadnictwem mazowieckim, rusińskim i litewskim; zachodnia część często była pod większym wpływem Mazowsza i Korony Polskiej niż wschodnia. W okresie nowożytnym region ten znajdował się w granicach Korony, a po rozbiorach trafił pod władzę zaboru rosyjskiego. Taki przebieg historii wpłynął na uwarunkowania demograficzne i różnorodność kulturową tego obszaru.
Kultura ludowa i tradycyjna Podlasia zachodniego stanowi połączenie dziedzictwa wywodzącego się z Mazowsza z wpływami etnicznymi i religijnymi z obszarów północno-wschodniej granicy naszego kraju. Charakterystyczne są tu regionalne gwary (dialekt mazowiecki z lokalnymi cechami), tradycyjne budownictwo drewniane, zwyczaje związane z cyklem rolniczym i religijnym, a także elementy rzemiosła i folkloru ukazywane podczas lokalnych festiwali.
Podlasie zachodnie – choć nie ma jednej, oficjalnej etnograficznej definicji – jest więc rozumiane jako kulturalna strefa zachodniej części Podlasia, gdzie przenikają się tradycje mazowieckie i podlaskie, tworząc lokalną tożsamość osadzoną w historii pogranicza.
