Wzgórze Tumskie w Płocku; fot. Pixabay
Mazowsze stare
Mazowsze Stare to region, którego nazwa odnosi się do historycznego osadnictwa i kultury najstarszych mazowieckich obszarów, które częściowo pokrywają się z enklawami dawnych ziem i tradycji ludowych związanych z północnym i północno‑wschodnim Mazowszem, w tym obszarami o długo utrwalonych zwyczajach i strukturze społecznej.
Terytorium Mazowsza Starego nie pokrywa się z dokładną współczesną jednostką administracyjną województwa mazowieckiego, lecz obejmuje historyczne obszary na północ od Wisły i Bugu, w sąsiedztwie Puszczy Kurpioskiej i terenów Podlasia. W etnograficznych opisach Oskara Kolberga obszar ten określony jest jako odrebny od typowych, rolniczych terenów Mazowsza Polnego czy zalesonych terenów Mazowsza Leśnego.
Historia osadnictwa Mazowsza Starego sięga średniowiecza i wiąże się z rozwojem najwcześniejszych osad mazowieckich. To tereny, na których pola i łąki przeplatały się z lasami i borami, a osadnictwo zachowało wiele archaicznych cech. Pomimo upływu wieków mieszkające tu grupy zachowały elementy dawnych zwyczajów, pieśni i obrzędów, które szczegółowo opisywali etnografowie. Kultura ludowa i tradycyjna Mazowsza Starego jest bogatym źródłem dla badań folkloru mazowieckiego. W materiałach Kolberga znajdują się opisy pieśni, obrzędów rodzinnych i sezonowych (np. weselnych i żniwnych), strojów ludowych oraz budownictwa wiejskiego charakterystycznego dla tych obszarów. Cechą kultury Mazowsza Starego była wielowiekowa ciągłość tradycji, wyraźne związki z rytmem rolniczym oraz kontakty i przenikanie wpływów z sąsiednich regionów – np. Mazur czy Kurpiów.
Pomimo że termin "Mazowsze Stare" nie jest dziś powszechnie używany w codziennym nazewnictwie, to jego znaczenie w etnografii i historii kultury ludowej Mazowsza pozostaje ważne dla zrozumienia zróżnicowania regionalnego tej części Polski.
