Region Sannicki

Gwara i folklor słowny

Gwara w regionie sannicko – gąbińskim była częścią dialektu mazowieckiego z charakterystycznym dla tego obszaru mazurzeniem, czyli zastępowaniem spółgłosek dziąsłowych głoskami zębowymi, np. zamiast sz, cz wymawiano s, c. Ze względu na bliskie sąsiedztwo z regionem łowickim można odnaleźć pewne podobieństwa z gwarą księżaków, np. ścieśnianie samogłoski o przed spółgłoskami nosowymi, np. kuń zamiast koń, czy wymowa a pochylonego jak o, np. pioch zamiast piach. Jednak obecnie gwara w codziennym współczesnym języku uległa niemal zupełnemu zanikowi, jedynie starsi mieszkańcy wsi zachowali niektóre jej elementy.

Folklor muzyczny, słowno-muzyczny i taniec 

Muzyka tradycyjna okolic Sannik i Gąbina to przede wszystkim oberki, kujawiaki, mazurki, polki i chodzony, które były grane przez kapele złożone ze: skrzypiec, bębna i harmonii dwu lub trzyrzędowej. Od II poł XX w. harmonię zaczął wypierać coraz bardziej powszechny akordeon, tak jak bęben zastąpił wcześniejszy bębenek obręczowy. Współcześnie jednak muzycy coraz chętniej wracają do dawnych technik wykonawczych i instrumentów, szczególnie w nurcie zwanym in crudo, nawiązującym do dawnej muzyki niestylizowanej, nie zniekształconej przez wykonawstwo sceniczne i granej w sytuacjach zbliżonych do dawnego kontekstu (np. na potańcówkach).

Obyczaje i obrzędy

Obrzędy doroczne były popularne do lat 70. XX w. Najczęściej odbywało się świąteczne kolędowanie z szopką, Herody czy chodzenie kawalerów po dyngusie oraz dziewcząt z gaikiem.  Dzisiaj kontynuowane są zwłaszcza te związane z nabożeństwami kościelnymi. Jedną z takich tradycji jest uczestnictwo w procesji Bożego Ciała, w stroju zawierającym elementy tradycyjnego ubioru z regionu sannickiego. Uczestniczki niosące feretrony zakładają wełniane pasiaki - spódnicę z zapaską, a ramiona okrywają chustą. Popularnością cieszą się również nabożeństwa majowe przy przydrożnych kapliczkach.

Strój

Tradycyjny strój sannicki był noszony przez kobiety do lat 50. XX w. Mężczyźni przestali go zakładać jeszcze przed I wojną św. Obecnie jest przede wszystkim strojem scenicznym zakładanym na potrzeby zespołów folklorystycznych, choć zdarza się, że jego elementy są noszone przez kobiety podczas ważnych uroczystości religijnych czy lokalnych świąt.

Strój kobiecy to biała (lniana lub bawełniana) koszula z kryzką i tzw. kiecka (spódnica i stanik) z wełnianego pasiaka w kolorach czerwonym i pomarańczowym z domieszką zieleni i czerni. Staniki były wykonane z czerwonego lub fioletowego adamaszku. Kolejny element stanowiła zapaska – często o odcieniu jaśniejszym (m.in. kolorach białym i jasnozielonym). Zakładano również kaftan wykonany z wełnianego samodziału w wąskie pasy w kontrastowych kolorach lub z jedwabnej tkaniny fabrycznej w jednolitym kolorze (najczęściej zielonym). Na głowę zakładano wełnianą chustkę zawiązywaną na karku, choć mężatki nosiły również tiulowy czepek zwany kopką.

Męski strój składał się z granatowej czapki maciejówki, spodni wełnianych w kolorze chabrowym, lnianej białej koszuli, kaftana i kamizelki w kolorach czarnym, czerwonym lub granatowym oraz czarnej sukmany z fabrycznego sukna. Całości dopełniał czerwono – pomarańczowy pas w zielone i fioletowe prążki.

Architektura tradycyjna i typ zabudowy wsi

Dawna architektura wsi regionu sannicko - gąbińskiego to przede wszytkim domy budowane z sosnowego drewna przykryte strzechą ze słomy żytniej. Bielone i ustawiane dłuższym bokiem do drogi. Na terenach położonych bliżej Wisły znajdowały się wsie mennonitów. Budownictwo to różniło się od architektury sąsiadów ze względu na położenie na terenach zalewowych. Domy stawiano na ułożonych równolegle do rzeki pagórkach zwanych terpami, które wzmacniano kamieniami i obsadzano drzewami. Dom miał kształt bardzo długiego prostokąta, mieścił część mieszkalną i gospodarczą. Do dziś w Nowym Troszynie można obejrzeć tego typu domy z pocz. XX w.

Zabytki materialne

Do ważniejszych zabytków związanych z kulturą tradycyjną regionu lub mających pośredni na nią wpływ należą: drewniana XIX- wieczna zabudowa ulicy Wiejskiej w Sannikach, kościół św. Trójcy i pałac w Sannikach, Starówka i budynek dawnego sądu grodzkiego w Gąbinie, kościoły parafialne w Dobrzykowie i Troszynie Polskim oraz zespół dworski w Koszelewie; zabytki kultury mennonickiej w Nowym Wymyślu: XIX- wieczny zbór, cmentarz i domy mieszkalne; kościół ewangelicki w Nowym Troszynie.

Twórczość ludowa, rękodzieło tradycyjne i rzemiosło

Dla regionu sannicko – gąbińskiego charakterystyczne są tradycje wycinankarskie. Do najbardziej znanych wytworów należą wycinanki wstęgowe, tzw. klapoki składające się z koła o jednolitym tle, na które nakleja się kolejne warstwy kolorowego papieru. Tworzy to kompozycje geometryczne i kwiatowe. Do koła doczepione są tzw. ogony, czyli prostokątne wycinanki ze zbliżonym ornamentem, choć o innej, kontrastowej kolorystyce. Do popularnych motywów wycinankarskich należą też wycięte z jednego kawałka papieru postaci ptaków: koguty, indory i gołębie.

Region jest również znany z bogatych tradycji tkackich. Wełniane pasiaki na strój czy kapy na łóżko tzw. odziewajki wytwarzano samodzielnie. Po I wojnie św. tkaniem zajmowali się już przeważnie zawodowi tkacze oraz zakonnice w Sannikach i Kiernozi – przy czym nawet wtedy przędzę dostarczały kobiety wiejskie wraz z pomysłem na kompozycję i dobór kolorów.

Tradycyjne kulinaria

Do popularnych potraw regionu sannickiego należą m.in. placek drożdżowy, chleb z ziarnami czy ciasto ziemniaczane zwane kartoflakiem.

Tekst: Amudena Rutkowska