Druhny i drużbowie weselni. Bronowice, pow. Kraków, 1927. Fot Adam Chetnik, Muzeum Etnograficzne w Krakowie. etnomuzeum.eu
Ziemia krakowska
Ziemia Krakowska to region związany z historycznym sercem Małopolski – Krakowem. Nazwa tej krainy pochodzi od imienia legendarnego założyciela tego grodu, Krakusa i nazwy samego miasta, które od najdawniejszych czasów było ważnym ośrodkiem politycznym, handlowym i kulturowym. Już w X–XI w. w miejscu dzisiejszego Krakowa istniał silny gród plemienny słowiańskich Wiślan, a osadnictwo na tych terenach sięga nawet VI–VII w. n.e. wczesno‑słowiańskich kultur archeologicznych. Jest to jednocześnie przykład jednego z najstarszych osadnictw w Polsce. Kraków już w X w. stał się jednym z głównych ośrodków państwa Piastów, a od 1320 r. był siedzibą królów polskich i kulturalną stolicą Rzeczypospolitej. To nadało Ziemi Krakowskiej rangę ważnej krainy o wielowiekowej tradycji osadniczej i administracyjnej.
Terytorium Ziemi Krakowskiej rozciąga się wokół Krakowa i obejmuje rozległe obszary Kotliny Krakowsko‑Sandomierskiej oraz części Wyżyny Małopolskiej. W sensie etnograficznym region ten był i jest siedzibą grupy narodowo‑kulturowej Krakowiaków, jednej z najlepiej rozpoznawalnych polskich grup regionalnych. Krakowiacy dzielą się tradycyjnie na podgrupy: Krakowiaków Wschodnich i Zachodnich, a ich historyczny zasięg sięgał od okolic rzek Przemszy na zachodzie po okolice Tarnowa i Jędrzejowa na wschodzie. Graniczyli z innymi grupami, takimi jak Ślązacy, Sandomierzanie czy Pogórzanie.
Kultura ludowa Ziemi Krakowskiej wyróżniała się bogactwem tradycji muzycznych i tanecznych, z których najbardziej znany jest dynamiczny krakowiak – jeden z 5 polskich tańców narodowych; taniec ten i jego melodia stały się jednym z symboli polskiego folkloru. Charakterystyczne są także stroje ludowe Krakowiaków, barwne i bogato zdobione, które w XIX w. zyskały status niemal „narodowego” ubioru podczas świąt i uroczystości. Charakterystyczne są zdobione pawimi piórami rogatywki męskie oraz bogato zdobione kobiece gorsety. Region obfituje także w rękodzieło, pieśni, obrzędy doroczne oraz staropolskie zwyczaje związane z kalendarzem świątecznym. W Krakowie działa Muzeum Etnograficzne im. Seweryna Udzieli, gromadzące świadectwa kultury wiejskiej i miejskiej Małopolski.
Historyczne tereny ziemi krakowskiej zamieszkują grupy etnograficzne:
w skład tych historycznych terenów wchodziła też Ziemia częstochowska
Południowy wschód Ziemi Krakowskiej zamieszkiwali Łemkowie górale ruscy, których wsie rozciągały się przez wzdłuż masywów górskich od Beskidu Sądeckiego aż po zachodnie Bieszczady (Pogranicze Etniczne).
