Polana Kalatówki w Tatrach, fot. Pixabay
Górale Polscy
Góralszczyzna to region etnograficzny Karpat polskich, zamieszkany przez polskie grupy góralskie, obejmujący tereny podgórskie i górskie południowej Polski – przede wszystkim Podhale, ale także części Beskidów i Pienin. Region ten kształtował się od XIV–XVIII w. m.in. w wyniku osadnictwa pasterskiego, w którym udział miały migracje wołoskie oraz kontakty z kulturami słowackimi i rumuńskimi. Górale (z pol. góral – „człowiek gór”) wykształcili wyraźną tożsamość kulturową i językową, wyróżniającą ich spośród innych grup etnograficznych Polski.
Centralnym elementem góralskiej kultury jest gwara, charakteryzująca się licznymi archaizmami i zapożyczeniami z języków sąsiednich grup karpackich, używana nadal w codziennym życiu i przekazywana kolejnym pokoleniom. Charakterystyczne są także bogate tradycje muzyczne i taneczne – muzyka góralska, oparta na skrzypcach i basie, jest dynamiczna, pełna werwy i rytmu, a tańce, jak zbójnicki, podkreślają sprawność i siłę tancerzy.
Strój góralski jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów tożsamości: mężczyźni noszą haftowane białe portki zdobione parzenicami i charakterystyczne pasy, kobiety – barwne spódnice i gorsety; tradycyjnym obuwiem są kierpce. Stroje są także dzisiaj niezwykle chętnie noszone, pojawiają się podczas ważnych dla społeczności wydarzeń i uroczystości, ale też w trakcie występów i festiwali folklorystycznych.
Góralszczyzna obejmuje wiele lokalnych grup etnograficznych, które różnią się szczegółami stroju, gwarą i zwyczajami, lecz łączy je wspólna kultura pasterska, silna więź z górami, religijność i bogata obrzędowość. Folklor ten jest aktywnie kultywowany: organizowane są festiwale i imprezy promujące tradycje góralskie, działają zespoły regionalne. Sprawia to, że kultura Góralszczyzny pozostaje żywym i ważnym elementem tożsamości i życia codziennego.
Do Górali Polskich należą grupy:
oraz mikroregiony:
